€200 мільёнаў. Адзін Зьвяз. Сем траншаў.

Жнівень 2020 — €3,7 млн. Экстраная падтрымка пасьля выбараў 9 жніўня: ахвяры рэпрэсіяў, незалежныя мэдыі. Анонс — Урсула фон дэр Ляен, агульны пакет першай рэакцыі на €53 млн (з улікам будучых траншаў на МСП і мэдыі).

Сьнежань 2020 — €24 млн. Рашэньне Камісіі C(2020)8954: праграма «EU4Belarus: Solidarity with the People of Belarus». Чатыры кірункі: грамадзянская супольнасьць і мэдыі (€8 млн), моладзь і стыпэндыі (€8 млн), МСП (€4 млн), ахова здароўя / COVID-19 (€4 млн). (анэкс рашэньня, PDF)

Сьнежань 2021 — €30 млн. Рашэньне C(2021)9448: «EU4Belarus: Reinforcing Resilience and Democratisation». Узмацненьне працы з грамадзянскай супольнасьцю, незалежнымі мэдыямі, адукацыяй у выгнаньні.

Сьнежань 2022 — €25 млн. Рашэньне C(2022)8721: «EU4Belarus: Supporting Societal Resilience and Human Capital». Грамадзянская супольнасьць і праваабаронцы — €10 млн; адукацыя і мабільнасьць — €15 млн. (анэкс рашэньня, PDF)

Сьнежань 2023 — €30 млн. Праграма «EU4People of Belarus: Human Rights and Education (2023)». Унутраныя разьбіўкі траншаў 2023–2025 на момант напісаньня публічна ў фармаце анэксаў рашэньняў не разьмешчаныя.

Сьнежань 2024 — €30 млн. Праграма «EU4People of Belarus: Strengthen Human Rights and Education». Абвешчаная 12 сьнежня 2024 году; на гэты момант кумулятыўны вынік падтрымкі ЕЗ з 2020 году склаў €170 мільёнаў. (прэс-рэліз ЭК, 12 сьнежня 2024)

Сьнежань 2025 — €30 млн. Новы пакет «EU4People of Belarus», абвешчаны 9 сьнежня 2025 году на канфэрэнцыі ў Эўрапарлямэнце з удзелам Каі Калас, Марты Кос і Сьвятланы Ціханоўскай. Вынік за пяць гадоў — €200 мільёнаў.

Грошы ЕЗ ідуць не наўпрост беларускім НДА. Яны ідуць праз пасярэднікаў — дзяржаўныя агенцтвы краінаў-чальцоў, міждзяржаўныя фундацыі, культурныя інстытуты і framework-партнэраў — якія потым разьмяркоўваюць субгранты канчатковым арганізацыям. Гэта стандартная архітэктура NDICI для краінаў безь дзейных адносінаў з урадам.

CPMA · Цэнтральнае агенцтва кіраваньня праектамі (Літва) — €27,4 млн. Галоўны выканаўца адукацыйных праграмаў: SALT I (€4 млн), SALT II (€14 млн), SALT III (€9,4 млн), а таксама EHU Trust Fund (€4 млн) для Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту ў Вільні. Канчатковыя атрымальнікі — беларускія студэнты і дасьледчыкі. (CPVA · SALT I · SALT III)

EBRD — €4 млн. Праграма SME Abroad (ASB + Star Venture): кансультаваньне беларускіх малых і сярэдніх прадпрыемстваў у выгнаньні. Заяўлена 270+ прадпрыемстваў-бэнэфіцыяраў у Літве, Польшчы, Латвіі, Эстоніі. (EBRD)

Prague Civil Society Centre — €3 млн. Free Media Hub EAST: рэ-гранты незалежным мэдыям у выгнаньні, абвешчана 15+ выданьняў-атрымальнікаў. (PCSC)

Гётэ-Інстытут (Вільня). Праграма MOST / MOST+ / MOST IV — мабільнасьць спэцыялістаў. Доля сродкаў ЕЗ у праграме публічна не разьнесеная; сама праграма заяўляе 5 560+ удзельнікаў з 2015 году.

Danish Cultural Institute — €2 млн. ArtPower Belarus: 83 культурныя праекты, 231 непасрэдны ўдзельнік. (Danish Cultural Institute)

EED · Эўрапейскі фонд за дэмакратыю. Простыя гранты НДА і мэдыям; частка €8 млн траншу 2020 году скіраваная праз EED. Сьпіс канчатковых атрымальнікаў EED прынцыпова не расчыняе — для абароны супрацоўнікаў і партнэраў на месцы. Гэта вытлумачальнае рашэньне ва ўмовах рызыкаў, але яно стварае пустэчу ў публічнай справаздачнасьці.

DT Global Europe. Праграма EU4 Independent Media (EU4IM): гранты да €100k на журналісцкі праект. Поўная разьбіўка атрымальнікаў у публічных матэрыялах ЭК не разьмешчаная.

Framework Partnership Agreement (EuropeAid/164964/DH/FPA/Multi, 2019). Галоўны мэханізм простых грантаў буйным міжнародным НДА. Сьпіс арганізацыяў-партнэраў публічна ня зьведзены ў адзін дакумэнт.

Сярод канчатковых атрымальнікаў, чые імёны паведамлены донарамі або пацьверджаныя імі самімі: Zerkalo.io (EED, «ключавая інстытуцыйная падтрымка»), Belsat TV (PLN 74 млн у 2023, асноўны донар — МЗС Польшчы), Radio Free Europe / Radio Liberty (€5,5 млн ад ЕЗ у 2025 пасьля спыненьня USAID), IAPB (Міжнародная плятформа падсправаздачнасьці для Беларусі, кошыкавы фонд ЕЗ + 19 дзяржаваў), 21 беларускае мэдыя праз JX Fund.

Частка архітэктуры NDICI задуманая непразрыстай не з благога намеру, а з меркаваньняў бясьпекі — публікацыя сьпісу канчатковых атрымальнікаў у Беларусі можа азначаць арышты. Гэтую лёгіку прызнаюць і донары, і незалежныя назіральнікі. Але па-за гэтай мяжой ёсьць зоны, дзе закрытасьць ня мае рызыкавай прычыны і ўскладняе публічную ацэнку праграмы.

Анэксы рашэньняў Камісіі 2023, 2024 і 2025 гадоў. Для траншаў 2020 і 2022 разьбіўка па кірунках і мэханізмах вылажаная ў выглядзе PDF. Для траншаў 2023–2025 на ўзроўні DG NEAR у адкрытым доступе разьмешчаныя толькі прэс-рэлізы; анэксы action documents з разьбіўкай па мэтах і інструмэнтах публічна не вылажаныя.

Сьпіс FPA-партнэраў. Framework Partnership Agreement — гэта галоўныя «дзьверы» для буйных міжнародных НДА да простых грантаў ЕЗ. Зводны сьпіс арганізацыяў, што заключылі FPA на беларускім кірунку, публічна не разьмешчаны.

Сьпіс субгрантаатрымальнікаў EED па Беларусі. Не расчыняецца прынцыпова. Гэта рашэньне донара, а не сыстэмная прорва; варта фіксаваць яго асобна.

Разьмеркаваньне праграмы MOST па лініі ЕЗ. Гётэ-Інстытут публікуе агульную статыстыку праграмы, але доля сродкаў ЕЗ у яе бюджэце і разьмеркаваньне па тыпах удзельнікаў публічна не разьнесеныя.

У лістападзе 2025 году Эўрапейская палата аўдытараў (European Court of Auditors, ECA) апублікавала Адмысловую справаздачу SR 11/2025 «Transparency of EU funding granted to NGOs». Справаздача не пра Беларусь канкрэтна — яна пра ўсю сыстэму фінансаваньня НДА з бюджэту ЕЗ.

Ключавыя высновы справаздачы: фінансаваньне НДА з бюджэту ЕЗ «застаецца непразрыстым»; Financial Transparency System (FTS) не дазваляе адсачыць канчатковых атрымальнікаў субгрантаў; мэнэджэры фондаў абапіраюцца пераважна на самадэкларацыі НДА; падманаў пры гэтым не выяўлена, але сыстэмныя прорвы ў прасочвальнасьці пацьверджаныя афіцыйным аўдытарам ЕЗ.

Гэта важная апора. Калі мы кажам пра непразрыстасьць €200 мільёнаў на беларускім кірунку, гэта не журналісцкая гіпотэза — гэта канстатацыя аўдытара самога ЕЗ, ужытая да агульнай архітэктуры фондаў, праз якую ідуць і беларускія граны. (ECA · SR 11/2025)

Мы дакумэнтуем вядомае, адзначаем закрытае і карыстаемся правам запыту доступу да дакумэнтаў паводле Рэглямэнту (ЭК) 1049/2001. Гэта легітымны мэханізм, якім можа скарыстацца любы жыхар ЕЗ.

У працы тры запыты: разьбіўка траншаў 2023 і 2024 гадоў (action documents), зводны сьпіс FPA-партнэраў на беларускім кірунку, агрэгаваная статыстыка субгрантаў па праграме SALT па тыпах і краёвым разьмеркаваньні атрымальнікаў.

Мэта — не абвінавачаньне, а зводнасьць зьвестак. Каб кожны, хто хоча зразумець, куды ідуць €200 мільёнаў, мог адкрыць адну старонку і ўбачыць поўную, праверавальную карціну.

Godze ня робіць высноваў пра сумленнасьць канкрэтных атрымальнікаў. Мы фіксуем структуру, сумы і крыніцы.